Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đang được xem xét tại Kỳ họp thứ 2 Quốc hội khoá XVI đề xuất một thay đổi lớn về cách quản lý: bớt kiểm soát ở khâu trước khi sản phẩm ra thị trường, tăng kiểm tra và giám sát khi hàng đã lưu thông.

Thông tin do đại diện Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cung cấp ngày 12/11/2026. Đây là bước thể chế hoá chủ trương chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm mà Bộ Chính trị nêu tại Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân.
Với doanh nghiệp thực phẩm, thay đổi này có hai mặt rõ rệt: thủ tục trước khi bán hàng nhẹ đi, nhưng phần trách nhiệm tự chứng minh sản phẩm an toàn thì nặng thêm.
Tiền kiểm giảm, hậu kiểm tăng nghĩa là gì
Tiền kiểm là các thủ tục doanh nghiệp phải hoàn tất trước khi đưa sản phẩm ra thị trường. Hậu kiểm là hoạt động kiểm tra, lấy mẫu và thử nghiệm diễn ra sau khi hàng đã bán.
Khi cán cân nghiêng về hậu kiểm, doanh nghiệp tiết kiệm được thời gian chờ thủ tục và chi phí hành chính, đưa sản phẩm ra thị trường nhanh hơn. Phía cơ quan quản lý thì dồn được nguồn lực vào nhóm thực phẩm có nguy cơ cao thay vì xử lý hồ sơ dàn trải.
Đổi lại, nhà nước giảm thủ tục nhưng tăng yêu cầu tuân thủ với doanh nghiệp. Hồ sơ công bố sản phẩm theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP không còn là tờ giấy nộp cho xong, mà là căn cứ để đối chiếu khi đoàn hậu kiểm đến.
Mỗi năm kiểm tra tối đa một lần – và các ngoại lệ
Dự thảo đưa ra nguyên tắc: một doanh nghiệp chỉ bị thanh tra, kiểm tra tối đa một lần trong năm. Quy định này đi theo Nghị quyết 198 của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân, nhằm hạn chế tình trạng nhiều đoàn cùng kiểm tra một cơ sở.
Nhưng giới hạn này không tuyệt đối. Số lần hậu kiểm có thể nhiều hơn khi xuất hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hoặc nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Căn cứ để tăng tần suất gồm:
- Kết quả đánh giá nguy cơ của sản phẩm, cơ sở
- Dữ liệu thử nghiệm mẫu
- Thông tin về sự cố an toàn thực phẩm
- Kết quả giám sát trên thị trường
- Lịch sử tuân thủ của chính doanh nghiệp
Riêng nguyên liệu, chất hỗ trợ chế biến, phụ gia hoặc hương liệu bị dùng sai mục đích, lạm dụng thành chất có hại cũng thuộc diện được tăng cường kiểm tra.
Điểm đáng lưu ý: “lịch sử tuân thủ” nghĩa là một lần bị lập biên bản hôm nay có thể khiến doanh nghiệp bị ghé thăm nhiều lần trong những năm sau.
Hậu kiểm làm những gì
Hậu kiểm không chỉ là xem hồ sơ. Theo dự thảo, hoạt động này gồm thanh tra, kiểm tra kết hợp lấy mẫu và thử nghiệm thực phẩm đang lưu thông, nhằm ba mục tiêu: giám sát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và xác định nguy cơ mất an toàn.
Lực lượng tham gia cũng rộng hơn trước. Các tổ chức thử nghiệm của Nhà nước được phép lấy mẫu trên thị trường và phối hợp với cơ quan chức năng. Bên cạnh đó, dự thảo mở rộng giám sát xã hội: Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội, hiệp hội ngành hàng, cộng đồng và người dân đều được khuyến khích tham gia phản ánh.
Nghĩa là mẫu sản phẩm của bạn có thể được mua ngay trên kệ siêu thị, không báo trước.
Ba biện pháp xử lý khi phát hiện vi phạm
| Biện pháp | Hậu quả với doanh nghiệp |
|---|---|
| Thu hồi giấy đăng ký bản công bố, gỡ hồ sơ tự công bố | Sản phẩm mất căn cứ pháp lý để bán |
| Thu hồi giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện | Cơ sở phải dừng hoạt động liên quan |
| Thu hồi thực phẩm không bảo đảm an toàn | Mất hàng, tốn chi phí thu hồi, ảnh hưởng uy tín |
So với việc bị trả hồ sơ ở khâu tiền kiểm, các biện pháp trên tốn kém hơn nhiều vì xảy ra khi hàng đã sản xuất và phân phối.
Doanh nghiệp cần làm gì

- Soát lại toàn bộ hồ sơ công bố đang có hiệu lực. Kiểm tra thành phần, chỉ tiêu chất lượng ghi trong bản công bố có còn khớp với sản phẩm đang sản xuất hay không. Công thức đã thay đổi mà hồ sơ chưa cập nhật là lỗi phổ biến nhất khi hậu kiểm.
- Giữ phiếu kiểm nghiệm trong hạn và đúng chỉ tiêu. Phiếu phải do phòng kiểm nghiệm được chỉ định hoặc công nhận thực hiện, đủ các chỉ tiêu an toàn theo quy chuẩn áp dụng cho nhóm sản phẩm.
- Đối chiếu nhãn thật với nhãn trong hồ sơ. Nhãn in sai định lượng, thiếu cảnh báo dị ứng hoặc ghi công dụng vượt quá nội dung đã công bố là nhóm sai sót dễ bị xử lý ngay.
- Lưu hồ sơ truy xuất theo lô. Chứng từ nguyên liệu đầu vào, nhật ký sản xuất, danh sách nhà phân phối — cần lấy ra được nhanh khi có yêu cầu truy xuất.
- Tự lấy mẫu định kỳ. Mỗi năm kiểm nghiệm lại một vài lô thành phẩm để biết sản phẩm còn đạt hay không, trước khi cơ quan quản lý phát hiện.
- Cập nhật giấy phép của cơ sở. Nếu đổi địa điểm hoặc bổ sung ngành hàng, cần làm lại thủ tục cấp giấy chứng nhận an toàn vệ sinh thực phẩm cho đúng hiện trạng.
Hỏi đáp
Giảm tiền kiểm có nghĩa là bỏ thủ tục tự công bố không?
Không. Dự thảo hướng tới giảm bớt khâu kiểm soát trước lưu thông, nhưng nghĩa vụ công bố sản phẩm và chịu trách nhiệm về hồ sơ vẫn thuộc về doanh nghiệp.
Quy định một lần kiểm tra mỗi năm đã áp dụng chưa?
Đây là nội dung trong dự thảo đang được Quốc hội xem xét, chưa phải quy định có hiệu lực. Doanh nghiệp nên theo dõi khi luật được thông qua.
Ai có quyền lấy mẫu sản phẩm trên thị trường?
Theo dự thảo, các tổ chức thử nghiệm của Nhà nước được tham gia lấy mẫu trên thị trường và phối hợp với cơ quan chức năng.
Doanh nghiệp nhỏ có được miễn hậu kiểm không?
Dự thảo không nêu cơ chế miễn theo quy mô. Việc chọn đối tượng hậu kiểm dựa trên dấu hiệu vi phạm, mức độ rủi ro và thông tin từ hoạt động giám sát.
Nguồn tham khảo
- VnExpress – Sức khỏe: Đề xuất giảm tiền kiểm, tăng hậu kiểm để kiểm soát an toàn thực phẩm (13/11/2026)
- VnExpress – Sức khỏe: Đề xuất ‘chấm điểm rủi ro’ hàng quán, bếp ăn để kiểm soát an toàn thực phẩm (13/11/2026)

